زعفران مصطفوی


برداشت پاییزی زعفران در خراسان

برداشت پاییزی زعفران در خراسان

     نوشته شده در تاریخ : 1398/01/29


برداشت پاییزی زعفران در خراسان


دم دمای صبح پیش از اینکه خورشید بیرون آید ، بهترین زمان برای آغاز کار است؛ گیاه کل شب را در حال رشد کردن بوده و حالا گل‌های بسته‌اش، زمین سرد وخشک را سرخاب می کنند، وقت برداشت زعفران در خنکای پاییزی خراسان رسیده است.

می‌گویند اسم قدیمیش زرپران بوده است؛ زرپران که پرچم‌های قرمز خوشرنگش افسردگی را کاهش می‌دهد،‌ در خراسان بزرگ از سه هزار سال پیش کشت می شده و افزون براینکه تجارت را رونق می دهد، در مصارف دارویی، ‌رنگ‌آمیزی و... نیز موثر است. می‌گویند زعفران بومی ایران است.‌ بیش از 93 درصد مجموع زعفران جهان در ایران تولید می‌شود. از آن هفت درصد باقی مانده، کشورهای اسپانیا،‌ هند،‌ سنگاپور، مالزی، ژاپن، تایوان، چین، فرانسه، ایتالیا، آلمان، استرالیا و یونان سهم دارند.

زعفران را بیشتر بصورت خانوادگی کشت می کنند. کشاورزان درخراسان، در آغاز فصل برداشت زعفران، بیشتر وقتشان را با برداشت و پاک کردن گل پر می‌کنند. برداشت گل در مزرعه از پیش از طلوع آفتاب وقتی که گلبرگ‌های زعفران هنوز بسته‌اند و جدا نشده اند آغاز می شود و در تمام طول روز ادامه پیدا می کند. با این وجود آنهایی که مزرعه هایشان بزرگتر است برای اطمینان از این‌که تمام گل‌های زعفران در روز چیده می‌شود، ‌مجبور می‌شوند از کارگران فصلی استفاده کنند. در اینجا کارگران به جای دریافت مزد در پایان روز ، بر اساس مقدار گلی که جمع کرده‌اند حقوق می‌گیرند.

با این‌که زعفران تا حدود زیادی به صورت دیم کاشته می‌شود،‌ دادن سم و کود در داشت آن فراموش نمی‌شود. در روزهای برداشت گل زعفران، زنان کمتر روی زمین کار می‌کنند. یکی از کشاورزان می‌گوید: «نمی توان خرمن های گل را خیلی نگه داشت. ‌هرچه بیشتر بماند پاک کردن آن سخت‌تر می‌شود، ‌به همین خاطر اگر شده برای زمین کارگر بگیریم می‌صرفد که زن‌ها بمانند در خانه و گل را پاک کنند».

از سختی‌های برداشت گل زعفران این است که بوته آن برگ‌هایش سوزنی است که دست را می آزارد. به غیر از این، تمام مراحل برداشت زعفران را باید با دست انجام داد. یکی از مهندسان کشاورزی از دانشگاه تهران که چندین اختراع و مقاله علمی دارد در این مورد می‌گوید: «خیلی‌ها تلاش کردند دستگاهی را بسازند که برداشت زعفران و یا پاک کردن آن را مکانیزه کنند که برای این کار به کشاورزان کمک کند، اما هنوز موفق به ساختن آن نشده اند. در حال حاضر بیشترین کاری که توسط دستگاه انجام می شود، یکی خشک کردن زعفران است و دیگری دستگاهی برای خارج کردن پیاز زعفران از خاک. با اینکه پیاز زعفران تا سال‌ها در خاک می‌ماند و گل می‌دهد، بعد از اتمام دوره گلدهی باید از خاک خارج شود تا زمین را سمی نکند. برای این کار دستگاهی ساخته شده است که پیاز را از خاک در می آورد. بقیه مراحل هنوز با دست انجام می‌شود و همین امر قیمت زعفران را بالا می برد ».

درآمد کشاورزان زعفران‌کار شاید نسبتاً بهتر از دیگر کشاورزان باشد،‌ اما هنوز هم دست واسطه‌ها در کار است و در فصل برداشت، قیمت گل و زعفران کمتر از فصل‌های دیگر سال است.

تغییرات آب و هوایی و گرمتر شدن زمین موجب شده است که بهترین مناطق کشت زعفران که در سال های گذشته در قائنات و مناطق جنوبی‌تر خراسان بوده،‌ حالا به زمین‌های شمالی‌تر و مناطقی مانند تربت حیدریه برسد که این وضعیت، کشت زعفران در کشور را تهدید می‌کند اما به نظر می‌رسد خطر آن هنوز به اندازه کافی احساس نشده است.